Atmosferin Katmanları

Atmosfer 4 temel katmandan oluşur. Bunlar termosfer, troposfer, mezosfer ve stratosferdir. Bazı kaynaklarda ekzosfer, termosferin içinde olarak gösterilir; bazılarında ise ayrı bir katman olarak gösterilir.


Troposfer, en alt katmandır. Genelde hava durumu gibi günlük olaylar yaşanır.

Stratosfer, UV ışınlarını absorbe eder ve dünyayı UV ışınlarından korur. Bu yüzden troposferden stratosfere geçerken bir soğuma olur, ardından stratosferin üst katmanlarında sıcaklık artışı yaşanır.

Görsel 1: Atmosferin Katmanları

Stratosferin bir güzel yanı ise 25 km civarlarındaki atmosfer basıncının Mars’ın atmosfer basıncı ile benzerlik göstermesidir. Bu yüzden test uçuşları o katmanda yapılabilir. Hatta bazı stratosferik balon deneylerinde çeşitli sensörler ve devre sistemleri vasıtasıyla tam olarak bu tarz testleri gerçekleştirmişlerdir.


Mezosfere gelirsek bu katman gök taşlarının parçalandığı katmandır. Ayrıca iklim değişikliklerini ve sera gazının ortalama sıcaklığa etkilerini ölçmek için kullanılan bir katmandır. Ekzosfer ise hava durumu, gözlem vb. uyduları veya uzay teleskoplarını barındıran katmandır. Ayrıca içerisinde Uluslararası Uzay İstasyonu (The International Space Station) da bulunur. Günümüzde geliştirilen küçük uyduların çok büyük bir çoğunluğu 200km - 700km arasında bulunur. Burasının uzay kabul edilmesinin sebebi karman hattıdır. Karman hattı, yeryüzünden 100 km yukarıda olan hayali bir sınırdır. Bu sınır tüm dünya tarafından onaylanmamış olsa da şu anda birçok ülke bu sınırı uzay sınırı olarak tanımaktadır. Ayrıca karman hattını geçen insanlar uzaya çıkmış ve astronot olmuş sayılır. Uydulara geri dönersek. 200km-700km arasında olan nesneler dünyayı çok hızlı bir şekilde turlamaktadır. Örnek vermek gerekirse Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yaklaşık 15 dakikada bir güneş doğmaktadır ve bir dünya gününde yaklaşık 90 kere gün doğumunu görebilmektedirler.

Görsel 2: Atmosfer katmanlarının özetlendiği ve görsel olarak

roket ve uydu gibi nesnelerin modellendiği bir resim


Şimdi bu yüksekliklerdeki cisimler eğer bu kadar hızlı dönüyorsa Dünya ile eş zamanlı dönmesi gereken iletişim ve yayın uyduları nasıl sinyal gönderiyor diye sorabilirsiniz. Buna örnek vermek gerekirse TÜRKSAT uyduları dünya ile eş zamanlı dönmeli ki daima yayın yapabilsin. Bu tarz uyduların bulunduğu yörüngeye yer sabit yörünge denmektedir. Bu yörünge bir fizik denklemine bağlıdır ve 35,786 kilometrededir. Yalnız bu yörünge ile ilgili birkaç hukuki problem vardır. Bu yörünge aslında ekvatora göre döndüğü için ekvatorda bulunan ülkeler yer sabit yörüngenin kullanım haklarının kendilerine ait olduğunu iddia etmektedirler. Hatta bazı ülkeler kendi yörüngelerini kullandığı gerekçesiyle uydu gönderen bir kuruma yörünge kirası olarak para istemiştir. Fakat kurum tarafından bu kira tanınmamıştır. Atmosferin katmanları kısaca bu şekilde özetlenebilir.


Okuduğunuz için teşekkür ederim.


Kaynakça

https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/science/atmosphere-layers2.html

https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/science/upper-atmosphere-graphic.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Geostationary_orbit

https://www.space.com/17683-earth-atmosphere.html

Yer sabit yörünge ile ilgili daha fazla doküman ve bilgi için: http://www.esa.int/About_Us/ECSL_European_Centre_for_Space_Law/Geostationary_Orbit


PlanetYazar: @SerdarBayraktar

3 görüntüleme