Dünya'nın İkizleri ve Öte Gezegenler

En son güncellendiği tarih: Şub 3


Günlük hayatta cümle içinde sıkça kullandığımız, okul hayatımızın başlangıcından son dönemine kadar, mutlaka her dönemde duyduğumuz, “gezegen” kavramının bilimsel anlamda, tam olarak ne ifade ettiğini, ne derece biliyoruz?


Gezegen, bir yıldız yörüngesinde bulunan, gaz ve toz bulutu barındıran, küreye yakın şekli olan gök cismidir. Evrende, güneş sistemimizin dışında bir yıldızın yörüngesinde bulunan gezegenlere ise “öte gezegen” adını veririz. Peki ilk öte gezegen ne zaman keşfedilmiştir? İlk öte gezegen, çok uzak olmayan bir tarihte, bundan 27 yıl önce, 1992 yılında keşfedilmiştir. Bu ilk öte gezegen keşfi astrofizikçi Aleksander Wolszcan ve Dale Fraill tarafından yapılmıştır. İlk etapta keşfedilen gezegen sayısı üçtür. İlk kez yapılmış bir keşfe göre bu gayet iyi bir rakamdır. Keşfedilen 3 gezegen astrofizikçilerin hiç beklemediği bir yerde, PSR 1257+12 pulsarının yörüngesinde bulunmuştur. 

Görsel 1: Pulsar Gezegeni Sistemi/NASA

Yaklaşık üç yıl sonra, 1995 tarihinde ilk kez bir anakol yıldızının yörüngesinde bulunan bir öte gezegen keşfedildi. Bu yıldız Quelez 51 Pegasi adı verilen bir anakol yıldızıdır. Yörüngesinde bulunan öte gezegene 51 Pegasi b adı verilmiştir. 51 Pegasi b’nin kütlesi 0.9493x1027 kilogramdır. Bu sayı Güneş Sistemimizdeki gaz devi olan Jüpiter'in kütlesinin yarısına eşittir.


Öte gezegenleri tanımladığımıza ve ilk keşfedilen öte gezegenlerden bahsettiğimize göre öte gezegenlerin keşif yöntemleri hakkında konuşabiliriz;


1)Geçiş Yöntemi: Öte gezegenin, yıldızın önünden geçerken meydana getirdiği parlaklık değişimini esas alır. 

2)Astrometri: Yıldızın zamanla konum değişimi esas alınır. 

3)Radyal Hız ve Doppler Yöntemi: Yıldızın Dünya’ya yaklaşıp uzaklaşması sonucu Doppler etkileriyle spektrumdaki değişiklikler incelenir. En yaygın olan yöntemlerdendir.

4)Kütleçekimsel Mikromercekleme: Yıldızın kütle çekimi sebebiyle ışığı bükerek odaklamasıyla oluşur. Öndeki yıldızın önünde bir gezegen varsa ışık eğrisinde farklılıklar tespit edilir. 

5)Örten Çift: Yıldızların birbirlerinin önlerinden geçerken minimumlardaki değişiklikler esas alınır. En iyi yöntemlerden biridir. 

6)Polarimetri: Işığın atmosfer ile etkileşimi sonrası polarize olması ve sonrasında polarimetre ile ölçüm yapılmasına dayanır. 

Dünya Benzeri Öte Gezegenler

Dünya benzeri öte gezegenleri incelemeden önce daha adına kolay anlaşılması adına bir kavramdan bahsetmek istiyorum.

Earth Similarity Index (ESI): Bu kavram dilimize Dünya Benzerlik İndeksi olarak geçmektedir. 0 ile 1 arasında değerler alır. 1'e yaklaştıkça gezegenin Dünya’ya benzerliği artıyor demektir.


1)Gliese 667Cc:









Dünya’ya Uzaklığı: 23.6 ışık yılı

ESI: 0.83

Kütlesi: Dünyanın kütlesinin yaklaşık 3.8 katıdır.

Çapı: Dünyanın çapının 1.54 katıdır.

Yüzey Sıcaklığı: 13 Celcius

Bize en yakın yıldız olan Güneş’ten daha soğuk bir yıldıza sahiptir. Bu yıldız kendi etrafında dönüşünü 28 günde tamamlar.


2)Kepler-62e:







Dünya'ya uzaklığı: 1200 ışık yılı

ESI: 0.83

Kütlesi: Dünya’nın yaklaşık 4,5 katı kütleye sahiptir.

Yarıçapı: Dünyanın yarıçapının yaklaşık 1.6 katıdır.

Yüzey Sıcaklığı: 29°C

Güneşten biraz daha soğuk bir yıldızın yörüngesinde dönmektedir.

3)Gliese 832c:








Dünya'ya uzaklığı: 16 ışık yılı

ESI: 0.81

Kütlesi: Dünya’nın 5.4 katı kütleye sahiptir.

Yarıçapı: Dünya’nın 1.7 katı bir yarıçapa sahiptir

Yüzey Sıcaklığı: 22 Celcius

Güneşin yarı kütlesine sahip bir cüce yıldızın yörüngesinde bulunur. Bu gezegen kendi yıldızının yörüngesinde ki bir turunu 36 günde tamamlamaktadır.


4)Tau Ceti-e:








Dünya’ya Uzaklığı: 12 ışık yılı

ESI: 0.77

Kütlesi: Dünya’nın kütlesinin 4.29 katıdır.

Yarıçapı: Dünya’nın yarıçapının 1.59 katıdır.

Yüzey Sıcaklığı: 50 Celcius

Şu an bir yıldızın yörüngesinde dönme hareketi yapıp yapmadığı bilinmemektedir. 


5)Kepler 296-f:








Dünya’ya Uzaklığı: 1692 ışık yılı

ESI: 0.78

Kütlesi: Dünya’nın kütlesinin 6.72 katıdır.

Yarıçapı: Dünya’nın yarıçapının 1.79 katıdır.

Yüzey Sıcaklığı: 43 Celcius

Sıcaklığı 4250 Kelvin olan bir yıldızın yörüngesindeki bir turunu 63 günde tamamlamaktadır.


6)Gliese 667C-f:

Dünya'ya Uzaklığı: 22 ışık yılı

ESI: 0.77

Kütlesi: Dünya’nın kütlesinin 2.7 katıdır.

Yarıçapı: Dünya’nın yarıçapının 1.89 katıdır.

Yüzey Sıcaklığı: 39 Celcius

Yıldızının yörüngesindeki bir turunu 39 günde tamamlamaktadır.


7)Gliese 163c:












Dünya'ya Uzaklığı:

ESI: 0.68

Kütlesi: Dünya’nın kütlesinin 7.6 katıdır.

Yarıçapı: Dünya’nın yarıçapının 1.83 katıdır.

Yüzey Sıcaklığı: 47 Celcius

Yıldızının yörüngesindeki bir turunu 26 günde tamamlamaktadır.


Kaynakça:

Ahmet Polatoğlu/Astronom, ve Astrofiziğe Giriş

ESO/Other Planets (https://www.eso.org/public/archives/presskits/pdf/presskit_0005.pdf)

Dünya Benzeri Öte Gezegenler/TUBİTAK

NASA (National Aeronautics and Space Administration)

www.solarsystemquick.com

http://www.openexoplanetcatalogue.com


PlanetYazar: @SultanKış

8 görüntüleme